Η αναγκαιότητα της ψυχοκοινωνικής επιβίωσης PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την maria pirounaki   
Πέμπτη, 24 Φεβρουάριος 2011 10:57

Η αναγκαιότητα της ψυχοκοινωνικής επιβίωσης και αυτοοργάνωσης

ο ρόλος των «δικών» και των γονιών στην εποχή μας

 

Η αναζήτηση της ταυτότητας και η ψυχοκοινωνική επιβίωση είναι δύο κύρια ζητούμενα του ανθρώπου- προσώπου της εποχής μας. Αυτά τα ζητούμενα γίνονται επιτακτικά και συχνά πιεστικά στη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας.

 

 Παραδοσιακά η ψυχοκοινωνική επιβίωση κάποιου ήταν άμεσα συνδεδεμένη αφ’ ενός με τη συμμόρφωσή του σε μακροχρόνιους κοινά αποδεκτούς κοινωνικούς κανόνες και αφ’ ετέρου με την αναγνώριση που εισέπραττε από την οικογένειά του και από τα υπόλοιπα μέλη του «κύκλου δικών» ή αλλιώς του «κοινωνικού του δικτύου». Αυτή η αναγνώριση ήταν με τη σειρά της συνυφασμένη με τον «οικογενειακό σεβασμό» και την «οικογενειακή εκτίμηση». Μέσα σε μία κοινωνικά αναγνωρισμένη οικογένεια, ο άνθρωπος είχε αναπόφευκτα την ψυχοκοινωνική του επιβίωση εξασφαλισμένη. Έτσι, κάθε είδους επιβίωση –και βιολογική και ψυχοκοινωνική- ήταν αυτόματα εξασφαλισμένη μέσα στην πραγματικότητα του παραδοσιακού πλαισίου. Το σχετικά σταθερό παραδοσιακό πλαίσιο διασφαλιζόταν από την εκτεταμένη οικογένεια και τον «κύκλο δικών», από τη μία γενιά στην άλλη.

Στην εποχή μας, μακροχρόνιοι κανόνες αλλάζουν και ο άνθρωπος καλείται να αναπτύξει τα κατάλληλα κριτήρια προκειμένου να διαλέγει ανάμεσα στις πολλές εναλλακτικές επιλογές, βασιζόμενος στις αξίες του, κατ’ αρχήν, και μέσα από αυτές στις ανάγκες και επιθυμίες του. Οι αξίες μεταφέρονται από το ευρύ κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο με κύριο εκπαιδευτικό Σύστημα κοινωνικοποίησης που ταυτόχρονα λειτουργεί και ως σύστημα φιλτραρίσματος αυτών των αξιών, τουλάχιστον για το παιδί και τον έφηβο, την οικογένεια.

Δεν είναι πια λειτουργικό για τον κάθε άνθρωπο – ξεχωριστό πρόσωπο – να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα προκαθορισμένες οδηγίες. Αντιθέτως, φαίνεται απαραίτητο να προσδιορίζει ο ίδιος συνεχώς την πορεία του συνυπολογίζοντας τους εκάστοτε παράγοντες. Η βιβλιογραφία μας έχει δείξει ότι οι προϋποθέσεις για πολλά ζητήματα όσον αφορά την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κάποιου είναι η κοινωνική στήριξη, το μοίρασμα και ο κοινωνικός έλεγχος μέσα από την ηθική καθοδήγηση. Πιο συγκεκριμένα, αν κάποιος έχει επαρκή συστήματα στήριξης και μοιράζεται τις δράσεις του, τα συναισθήματά του και τις αξίες του και αν κάποιος στηρίζεται έτσι ώστε να αναπτύξει –και συνεχώς να αναπτύσσει- ένα σύστημα αξιών, τότε γίνεται ικανός να προσδιορίσει εν πολλοίς την πορεία της ζωής του.

Στην εποχή μας, υπάρχει συνεχής αλλαγή και γι αυτό αστάθεια. Το παιδί και αργότερα έφηβος και ενήλικος συνεχίζει να χρειάζεται, ίσως περισσότερο από ποτέ, τους άλλους για τις απαραίτητες, σημαντικές και ζωτικές λειτουργίες της υποστήριξης, του μοιράσματος και του κοινωνικού ελέγχου, προκειμένου να ανταλλάξει βοηθητικές, πρακτικές και συναισθηματικές σκέψεις για τον σχεδιασμό και την εκτέλεση ενεργειών, να τον καθοδηγήσουν όταν θα είναι μπλοκαρισμένος, φοβισμένος ή μπερδεμένος, και να του υποδειχθούν ή και καθορισθούν ανάλογα με την ηλικία και τον ρόλο του οι κανόνες και οι αξίες, βάσει των όποιων θα διαμορφώσει τη δική του αυτοαναφορά. 

Οι γονείς είναι πάντα παρόντες, εντεταγμένοι, περισσότερο από ποτέ, στον σύνθετο ρόλο της κοινωνικοποίησης. Παρόλ’ αυτά, όπως έχει ήδη διαπιστωθεί ο σκοπός τους δεν είναι μόνο να μεταφέρουν στα παιδιά τους, τους κανόνες, τις αξίες και τις συμπεριφορές που υιοθέτησαν από τους δικούς τους γονείς και που στο παραδοσιακό πλαίσιο αλλάζουν λίγο ή αργά. Οι γονείς τώρα καλούνται να λειτουργούν ως μοντέλα σχετικά με τον τρόπο χειρισμού των συνεχών αλλαγών και της πληθώρας των ερεθισμάτων. Ο τρόπος αυτός έχει κυρίως να κάνει με το φιλτράρισμα. Από τη μια, έχουν να συνεχίσουν να τροφοδοτούν τα παιδιά τους στην μικρή κυρίως ηλικία –όπως τα πουλιά θρέφουν τους νεοσσούς στο στόμα- με έτοιμη φιλτραρισμένη πληροφορία, υποδείξεις, κανόνες, αξίες. Από την άλλη, καλούνται να δείχνουν στα παιδιά τους την ίδια τη διαδικασία του να φιλτράρουν τις πληροφορίες και τα ερεθίσματα και κατ’επέκταση τη διαδικασία της αυτοοργάνωσης, μέσα από μία διαρκή αλληλεπίδραση με τους πάντες και τα πάντα γύρο τους και όχι μόνον.

Απαραίτητος και αναπόφευκτος εξοπλισμός για αυτήν την διαδικασία είναι η ανάπτυξη κριτηρίων και στόχων προερχόμενων από τον σκοπό ζωής. Έτσι τα παιδιά και στη συνέχεια οι έφηβοι και οι νέοι επεξεργάζοντας τα κριτήρια και με τον σκοπό ζωής οδηγούνται στο να επιλέγουν, ανάμεσα στη πληθώρα ερεθισμάτων, εκείνα που εξυπηρετούν τον σκοπό ζωής και τους επί μέρους στόχους βάσει των αξιών που διαμορφώνουν και βαθμηδόν καθορίζουν.

Αυτή είναι μία σύνθετη διαδικασία στην οποία οι γονείς δεν είναι εκπαιδευμένοι. Στην πραγματικότητα, οι γενιές όλων αυτών των ενηλίκων, περίπου κάτω από 50-60 χρονών, χειρίζονται αυτήν την διαδικασία της συνεχούς αυτοοργάνωσης μέσα από προσπάθεια και λάθη καθοδηγούμενοι σ’ ένα βαθμό από το κοινωνικό και πολιτισμικό τους πλαίσιο. Σ’αυτήν την προσπάθεια, η ψυχοθεραπευτική διαδικασία και οι παρεμφερείς σ’ αυτήν όπως Συμβουλευτική και Εργασιακή Εποπτεία ενεργούν σαν ένας εντατικός και προστατευτικός μοχλός προκειμένου να την διευκολύνουν και να την κάνουν πιο συνειδητή. Κατά συνέπεια ο ρόλος της ψυχολογίας στο σχηματισμό του εννοιολογικού ξεκαθαρίσματος που αντιμετωπίζουμε ο καθένας χωριστά είναι καθοριστικός για όλες τις ηλικίες και τους ρόλους.    

 

 

Μαρία Πυρουνάκη – Λιωνή, Άνοιξη 2001